Wersja rozszerzona: Kontekst, nazwiska, kluczowe pojęcia
Przed drukiem istniały manuskrypty (rękopisy). Były tworzone w skryptoriach przez mnichów. Cechy: unikatowość, bardzo wysoka cena, materiał to pergamin (skóra zwierzęca), bogate zdobienia (iluminacje).
Pojęcie do zapamiętania: Inkunabuły – to wszystkie druki wydane do roku 1500 (czyli "w kołysce" drukarstwa). Wyglądały jeszcze jak rękopisy, bo drukarze naśladowali to, co znali.
Gutenberg nie wynalazł druku (ten znali Chińczycy), ale stworzył aparat do odlewania czcionek z metalu. To pozwoliło na masową produkcję identycznych liter i szybki skład tekstu.
William Morris & John Ruskin
Bunt przeciwko maszynom i brzydocie przemysłowej. Chcieli powrotu do rzemiosła i estetyki średniowiecza. Książka ma być "pięknym przedmiotem". Gęsty skład, ornamenty, bogate ramki.
Jan Tschichold ("Die neue Typographie")
Modernizm. Forma wynika z funkcji. Odrzucenie ornamentów. Używanie krojów bezszeryfowych (Grotesk, np. Futura). Asymetryczna kompozycja. Standaryzacja formatów papieru (normy DIN).
Ojciec plakatu. Opracował technikę druku z 3 kamieni (czerwony, żółty, niebieski), co dawało złudzenie pełnej palety barw.
Styl: Radość życia, lekkość, wibrujące kolory, centralna postać kobiety ("Chéretki" – wyzwolone paryżanki).
Przeniósł plakat do rangi sztuki wysokiej. Był obserwatorem nocnego życia (Moulin Rouge).
Styl: Inspiracja sztuką japońską (drzeworyty ukiyo-e) – płaskie plamy koloru, mocny czarny kontur, asymetria, brak światłocienia, odważne kadrowanie (ucinanie postaci).
Styl Art Deco. Plakat dla ery maszyn i podróży (pociągi, transatlantyki).
Styl: Geometria, monumentalizm, użycie aerografu (płynne przejścia tonalne). Słynny plakat Dubonnet (człowiek stopniowo wypełniający się kolorem pijąc trunek) – to przykład narracji w plakacie.
Zjawisko o światowej randze. W szarym PRL-u plakat był "kolorowym motylem".
To kluczowa postać z Twoich materiałów. Razem z mężem, Massimo Vignellim, tworzyła potężne studio Unimark International, a potem Vignelli Associates.
Dlaczego jest ważna?
Inne tropy
Jeśli na egzaminie padnie pytanie o inne kobiety, warto wspomnieć ogólnie o roli kobiet w Bauhausie (często spychanych do tkactwa, mimo talentu graficznego) lub o współczesnym odzyskiwaniu pamięci o projektantkach (np. wystawy designu).
Behrens to pierwszy "dyrektor artystyczny" w historii. W firmie AEG zaprojektował wszystko: fabryki, produkty (czajniki), katalogi i logo (plaster miodu). Stworzył pierwszą kompleksową identyfikację korporacyjną.
Frank Pick (wizjoner) + Edward Johnston + Harry Beck
1. Logo (Roundel): Czerwone koło, niebieska belka.
2. Typografia: Johnston Sans – czytelna, nowoczesna.
3. Mapa (1933): Harry Beck stworzył mapę, która nie odwzorowuje geografii (jak mapa miasta), ale jest diagramem (tylko linie proste i kąty 45 stopni). Do dziś wzór dla map metra na świecie.
Massimo i Lella Vignelli / Bob Noorda (1970)
Stworzyli Graphics Standards Manual. Metro było brudne i chaotyczne. Wprowadzili:
- Helvetica (font).
- Kodowanie kolorami dla linii.
- Zasadę, że informacja ma być tam, gdzie pasażer podejmuje decyzję.
Nazywane "Drugą odwilżą" lub "Złotym okresem znaku". Ze względu na słabą jakość druku w PRL, znaki musiały być proste, geometryczne, często czarno-białe i "pancerne" (czytelne nawet przy złym powielaniu).
Autorzy: Ryszard Bojar, Jerzy Słowikowski, Stefan Solik (lata 60.).
To nie było tylko logo, ale cały system (architektura stacji, uniformy, cysterny). Logo wykorzystuje przestrzeń negatywową – biała linia rozcina formę tworząc litery C-P-N, które układają się w kształt retorty chemicznej lub dystrybutora paliwa. Ponadczasowy projekt.
Autor: Karol Śliwka (ikona polskiego znaku).
Genialna prostota. Litery P-K-O zamienione w kształt skarbonki, do której wpada moneta (kropka nad "i" zamieniona w monetę nad "o"). Symbol oszczędzania zrozumiały dla każdego.